Neden E-Kitap Okuyucular? Kısım 2

Kısım 1 şöyleydi. Geçen yazının kapsamında “romantik okur”lar vardı. Şimdi “pragmatik okur”ların neden E-Kitap okuyucuları tercih ettikleri üzerinde durma zamanı. Şunu ifade etmek gerekir ki bilgiler deneyimlerden elde edilir (Kant’tan). Dolayısıyla “pragmatik okur”deyişi kendi tecrübelerimden yola çıkarak ve çevremde gözlemlediklerimle ele alabileceğim bir kavram.

Önceki yazıda ifade ettim, ben de kâğıt kokusuyla duygusal bağ kurmuş bir okurum. E-kitap teknolojisine çoğu gibi başta soğuk baktım. Benim için de okuduğum kitabı kitaplığımda görmek, onun orada hacim kapladığını fark etmek önemliydi. Hala da öyle aslında. Alışkanlık. Diğerlerinden farkım, buna rağmen “e-ink” teknolojisinin de farkında olmam.  Onun sağladığı kolaylığı ve pratikliği inkâr etmemem. Ve e-ink teknolojisini deneyimlemeden hakkında olumsuz bir yargıya kapılmamam. Genelde E-Kitap okuyuculara karşı olanların içine düştüğü en büyük hata da bu: deneyimleme, herhangi bir değerlendirme fırsatına sahip olmadan bir yargıya varmak.

kindle-touch2f

En başta şunu söyleyebilirim. E-kitaplar okuma alışkanlığına farklı bir boyut kazandırır. Bir ihtiyaç mıdır? Şöyle ki şu koşuşturma çağında yaşamı kolaylaştıran nesnelere yöneliyoruz, her şey el altında olsun diyoruz ya işte e-kitap da onlardan biri. İki yüz gramlık, bir ceket cebine sığan, buna rağmen bir kütüphane kadar derin, kağıtla okuma keyfinin benzerini sunan bir cihaz. Kitap dediğimiz şey sadece bir nesnedir, önemli olan o nesnenin kendine has olmasını sağlayan düşünce-içeriktir. İçeriği ister bir kâğıttan ister bir elektronik cihazdan okuma arasında, sağladığı faydayı gözetirsek eğer nasıl bir fark olabilir?

Romantik okurların bazı nedenleri var ve pragmatik okurların da bazı cevapları:

1. “Ben okuduğum kitapta beğendiğim cümlenin, kelimenin altını çizmek isterim.”

Bu eylem E-Kitap’ta da yapılabiliyor. İstediğin cümleyi, paragrafı, kelimeyi işaretle-çiz, yetmedi mi, o işaretlediğin kısımla ilgili bir şeyler karala, not al. O da yetmediyse, işaretli kısmı online paylaş ve arkadaşların da faydalansın. Ayrıca, diyelim ki bir kitapta yüz tane cümleyi-kelimeyi işaretledin; E-kitap okuyucu o işaretli kısımları, aldığın notları sana sıra halinde tek bir dokunuşla sunar, o işaretlenenleri ayrı bir dosyaya sıralar. Dosyayı açıp işaretli yazıların herhangi birine dokunduğunda bu kez doğruca kitaptaki ilgili cümlenin olduğu sayfaya  gidersin. Ve tüm bunları kitabınızın sayfalarını zedelemeden, kalem izi bırakmadan yapabilirsiniz.

kindleunderline

2. “E-Kitap benim gözlerimi yorar.”

Bu neden, “e-ink” teknolojisinin farkında olunmadığı için ortaya çıkıyor. Tabletler bu işi görse de e-kitap konusunda bizim sözünü ettiğimiz cihazlar Kindle, Nook gibi e-ink ekrana sahip okuyucular. Bu cihazların tabletlerden farklı olarak bir “e-ink” ekrana sahip olduğunu belirtmeliyiz (Onları özel kılan en büyük şey!). Kısaca Kindle veya Nook gibi cihazların ekranı LCD vs. değil, yani kelimeleri gördüğünüz ekranda aydınlatma kaynağı gibi bir şey yok. Hatta öyle ki -çoğu modelde- bu yüzden e-kitabı karanlıkta okumak da mümkün değil, yani tıpkı basılı bir kitapta olduğu gibi (Kindle Fire ve Paperwhite modellerinde ise isterseniz ekran aydınlatmasına da sahip olabilirsiniz). E-ink cihazınızın bir kitap yaprağından farksız görünen ekranına dokunduğunuzda (Kindle ve Nook’un Touch modelleri için geçerli) veya sayfa değiştirmek için tuşa bastığınızda dağılan o elektronik mürekkebin hareketinden bile estetik bir zevk almanız muhtemel.

kindle fontsize

3. “Ben öyle küçük ekrandan, karınca büyüklüğündeki harflerle okuyamam.”

Bunun da bir çözümü var tabii. E-Kitap okuyucuda yazının tipini de font büyüklüğünü de istediğiniz gibi değiştirebilirsiniz, sorun yok.

4. “E-Kitaplar basılı kitap fiyatında, ekonomik olarak bir avantajım olacak mı?”

Bu konuda ben de aynı fikirdeyim. Bizde E-kitap satan kitapçılarda fiyatların neden bu kadar yüksek olduğu şu an için tam olarak aydınlanmamış bir konu, Kısım 1’de de ifade ettim. Baskı yok, dağıtım yok, kitapçı raflarında bekleme gibi bir durum yok; kısaca kitaptan elde edilecek gelir parçalara bölünmezken bu fiyatlar neden basılı kitaplarla aynıdır, bunun cevabı yayınevlerinde. Onlar belki, önemli olan basılı olan madde değil, fikirler, hikâye, hayal gücüdür, o yüzden basılı ya da dijital ortamda olsun, fiyatı içerik belirler, materyal değil, gibi bir düşünceye sahip olabilirler. Ancak buna karşın, okurlar olarak “Türkiye’de kitaplar çok pahalı” dediğimizde, karşımıza “bunun matbaası var, dağıtımı var, kitapçısı var” gibi savunmaya geçmemeleri gerek.

Burada sözümüz E-Kitap satan sitelere değil tabii, onlar aracı, sonuçta fiyatları belirleyenler yayınevleridir. Ama uzun yıllar direnmeleri mümkün değil, önlerinde en fazla, en fazla on yıl var. Aslında on yıl bile fazla, gelin şuna yedi yıl diyelim. Yayınevleri bakıyorsunuz, çoğu, yani en bilindik yayınevleri bile “sırf biz de bu işin içindeyiz” diyebilmek için E-Kitap konusuna ucundan-köşesinden el atıyorlar. En çok okunan, en ünlü yazarların, en çok tercih edilen kitaplarının çok azı E-Kitap formatında yayımlanmıyor.

e-ink

5. “Türkiye’de yeterli çeşitlilikte e-kitap var mı?”

Yok. Maalesef. Yaklaşık altı bin adet yasal E-Kitap var. Komik bir rakam. Dünyanın en büyük e-kitap satıcısı Amazon’da bu sayı 180 bin civarında. Türk okurların E-Kitaplara sarılmalarının; otobüste, trende, vapurda E-Kitap okuyucularıyla bir şeyler okuyan insanları daha çok görebilmemizin önündeki en büyük engel bu yetersizlik. E-Kitapların bizdeki vergilendirme mantığı da yayınevlerinin soğuk tavırlarıyla buluşunca iş iyice buzlanmaya gidiyor. Bu buzlar erimeli, insanlar bu pratik kitaplara ulaşabilmeli.

E-Kitap yayınını şu an idefix ve D&R götürüyor, onların da veritabanında dediğim gibi yaklaşık altı bin kitap var. Türkiye’de dijital yayıncılık güven vermiyor olabilir. Sağlam bir sistem üzerinde hizmet verebilme konusunda yayınevlerinin tereddütte kaldıkları düşünülebilir. Ancak idefix ve D&R örnekleri, altı bin E-kitap yetersiz de olsa ortada… Bu iş bu ülkede de yapılabiliyor, insanlar E-Kitap satın alıyorlar, daha da önemlisi çeşitli türlerde, zengin içerikli E-Kitap satan kitapçı arıyorlar. E-Kitap piyasası yayınevlerinin elinde. Kar oranlarının düşmesi endişesiyle de sıcak bakmıyor olabilirler, E-Kitap genelde basılı eserlerden daha ucuza satılıyor ve yazarı satıştan daha yüksek yüzde alıyor. Her şeye rağmen Türkiye’de kitap okunmuyor görüşünü yok edebilmek için E-Kitap büyük bir fırsat, yayınevleri daha fedakâr ve cesur davranmalı.

Siz yine de Türkiye’deki çeşitliliği yeterli görmediyseniz, cihazınıza farklı formatta kitaplar, dosyalar da yükleyip okuyabilirsiniz (Amazon gibi sitelerde teliften çıkmış klasik eserler bedavaya indirilebiliyor). Doğru şekilde arayıp doğru kaynağa ulaşabilmek mesele, bunu başardığınızda Kindle’ınız veya Nook’unuz veya Sony’niz size okumak eylemi konusunda sahip olduğu tüm özellikleri sunacaktır.

6. “E-Kitap okuyucuların şarj sorunu?

Aslında öyle bir sorun yok. Bu cihazlar herhangi bir ışık kaynağına sahip olmadıklarından sadece sayfa çevirdiğinizde enerji harcıyorlar. Dolayısıyla beklemedeki şarj süresi iki ay civarı. Okuma sıklığınıza göre bu süre azalıyor tabii. Ama en azından iki-üç hafta idare edebileceğini söyleyebiliriz. Tatile çıkarken yanınıza içinde birkaç kitap olan tam şarjlı bir Kindle veya Nook almanız yeterli olacaktır. Plajda, güneşin altında tabletlerle kitap okumanız imkansızdır, çünkü güneş ışığı ekranda parlama yapar. Kindle’ın elektronik sayfalarında ise bu mümkün değildir, rahat rahat okuyabilirsiniz.

eink-battery

Tüm bunların yanında farklı özelliklere de değinmek gerekir.

Diyelim okurken aklınızda yer eden bir cümleyi kitap içinde bulmak istiyorsunuz. Bu işlemi yapmak, özellikle kalın kitaplarda, dakikalar alabilir. E-Kitap okuyucuda ise durum öyle değil, aradığınız bir kelimeyi veya cümleyi saniyeler içinde bulabilirsiniz. Tek yapmanız gereken anahtar kelimeyi yazıp tuşa dokunmak. Kindle veya Nook size aradığınızı verecektir.

Ayrıca cihaza yüklü olan sözlüklerden dilediğiniz zaman faydalanabilirsiniz. İngilizce (hem de Oxford Dictionary), Fransızca, Almanca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce sözlükler ücretsiz olarak cihaza yüklenmiş durumda.

Bir başka özellik. Kitapta ilginizi çeken, sizi merakta bırakan bir konuya mı denk geldiniz, hemen Wikipedia’dan 3G üzerinden (Kindle Touch 3G için) araştırmanızı yapabilirsiniz.

Şu an Türkçede olmasa bile, cihazınızla sesli kitap da dinleyebilirsiniz.

Çok okudum, biraz da müzik dinleyeyim derseniz onu da düşünmüşler, takın kulaklığınızı ve yüklediğiniz müziği dinleyin (4. nesil yani Kindle Touch için geçerli.) Bir yıldır sahip olduğum Kindle Touch 3G modeli ile bunların hepsini ve şu an aklıma gelmeyen bazı şeyleri de yapabiliyorum. Bir keresinde cep telefonumla cüzdanımı evde unuttuğum halde Kindle yanımdaydı, bu böyle bir alışkanlık.

Kindle veya diğer E-Kitap okuyucuları kullanmaya başlayanların kitap okuma hızlarındaki artışın nedenleri, cihazların sahip olduğu tüm bu özelliklerdir. Amazon’da indirilen E-Kitap sayısının satılan basılı kitaptan fazla olması tesadüf değil. Yıllar içinde bu oranın artması ise sürpriz olmayacak.  Türkiyeiçin yakın gelecekte mümkün görünmese de E-Kitap satışının basılı kitaptan fazla olacağı günlerin de bir gün geleceğini umalım.

Serdar Yıldız

İllet (roman), Karanlık Gökkuşağı (öykü)

Diğer Yazıları

Takip Et:
Twitter